Menuiserite is een handelsnaam voor vezelcementplaten die jarenlang werden geproduceerd door Eternit en veel werden toegepast als onderdak in Belgische woningen. Deze platen vormen een beschermende laag onder de dakbedekking en voorkomen dat wind, vocht, regen of stuifsneeuw binnendringen.
Menuiserite werd vooral gebruikt tussen de jaren 1950 en 1990 en komt vandaag nog vaak voor in oudere woningen, hoeves, garages en bijgebouwen. Daarom is dit onderwerp vooral relevant voor eigenaars van oudere woningen, renovateurs en iedereen die een dakrenovatie plant of met mogelijk asbesthoudende dakmaterialen te maken krijgt.
Voor eigenaars van een oudere woning is het belangrijk om te weten dat oudere menuiseriteplaten asbest kunnen bevatten. Dat betekent echter niet automatisch dat er een gezondheidsrisico bestaat, maar onjuiste omgang bij werken aan het dak kan wel problemen veroorzaken. De toestand van het materiaal en eventuele renovatieplannen spelen daarbij een belangrijke rol. Daarom leest u hier hoe u menuiserite herkent, wanneer inspectie nodig is, welke risico’s en regels rond asbest, isolatie en zonnepanelen spelen, welke renovatiekeuzes mogelijk zijn en met welke verwijderingskosten u rekening moet houden.
Hoe herken je menuiserite platen en onderdakplaten?
Menuiseriteplaten bevinden zich meestal aan de binnenzijde van het dak, onder de dakpannen of leien. Ze zijn doorgaans vlak, hebben een vezelachtige structuur en worden als menuiserite platen meestal gebruikt als onderdak onder dakpannen of leien.
De platen komen voor in verschillende kleuren:
lichtgrijs;
roze;
geel;
beige.
De kleur alleen zegt niets over de aanwezigheid van asbest. Zowel asbesthoudende als asbestvrije platen kunnen sterk op elkaar lijken. Daarom is een visuele inspectie vaak onvoldoende om met zekerheid vast te stellen of er asbest aanwezig is; asbesthoudende platen kun je niet betrouwbaar op uiterlijk alleen herkennen, al zijn platen van vóór 2001 verdacht omdat ze asbest kunnen bevatten en produceerde Eternit dit type tot 1994.
Bevat menuiserite altijd asbest?
Nee.
Oudere menuiseriteplaten bevatten vaak asbestvezels die destijds werden toegevoegd om het materiaal sterker en brandwerender te maken.
Vanaf 1994 werden asbestvrije alternatieven geproduceerd. Deze platen dragen doorgaans de aanduiding “NT”, wat wil zeggen dat het om de nieuwe naam of markering voor asbestvrije platen in “New Technology”-uitvoering gaat. Daarbij werden andere synthetische vezels gebruikt in plaats van asbest.
Toch is het niet altijd mogelijk om met het blote oog vast te stellen of een plaat asbest bevat. Bij twijfel kan een laboratoriumanalyse uitsluitsel geven, omdat asbesthoudende menuiserite platen visueel niet met zekerheid te onderscheiden zijn van nieuwere varianten in vezelcement.
Hoe weet ik zeker of mijn onderdak asbest bevat?
Er zijn verschillende manieren om dit te onderzoeken:
Bouwjaar van de woning bekijken
Woningen of een gebouw dat gebouwd of gerenoveerd werd vóór 1994 hebben een grotere kans op asbesthoudende menuiserite, en platen van vóór 2001 bevatten ook vaker asbest.
Opschriften controleren
Sommige platen bevatten een markering of productcode. De aanduiding “NT” wijst doorgaans op een asbestvrije plaat.
Asbestinventaris of asbestattest raadplegen
Bij verkoop van veel oudere woningen is een asbestattest verplicht; voor gebouwen van vóór 2001 geldt die verplichting bij verkoop. Hierin wordt vermeld of er asbestverdachte materialen aanwezig zijn.
Materiaalanalyse laten uitvoeren
Een erkend laboratorium kan met zekerheid bepalen of het materiaal asbest bevat, terwijl asbesthoudende materialen in een inventaris of attest best door experts of professionals worden beoordeeld.
Is een asbesthoudend onderdak of asbesthoudende platen gevaarlijk?
In de meeste gevallen niet.
Zolang de platen intact blijven en niet worden beschadigd, komen er nauwelijks asbestvezels vrij. Daarom vormt een onbeschadigd asbesthoudend onderdak meestal geen onmiddellijk gezondheidsrisico. Het gevaar ontstaat vooral zodra asbesthoudende platen worden bewerkt of beschadigd.
Het risico ontstaat vooral wanneer men:
boort;
zaagt;
schuurt;
breekt;
verwijdert.
Bij dergelijke werkzaamheden kunnen asbestvezels vrijkomen en ingeademd worden, wat op termijn kan leiden tot longkanker en asbestose.
Wat als de platen beschadigd zijn?
Wanneer menuiseriteplaten scheuren, afbrokkelen of ernstig verweerd raken, is een beoordeling door een deskundige aangewezen; bij renovatie van oude woningen laat je beschadigde of verweerde platen bovendien best beoordelen door een gecertificeerd asbestdeskundige.
Voorbeelden:
een lekkend dak waarbij platen zijn gebroken;
renovatiewerken op zolder;
stormschade;
vochtproblemen die het materiaal aantasten.
In dergelijke situaties kan verwijdering of sanering noodzakelijk zijn, en is het aangewezen de platen te laten verwijderen in plaats van zelf in te grijpen.
Mag ik mijn dak isoleren als er asbesthoudende menuiserite aanwezig is?
Dat hangt af van de situatie.
Wanneer de isolatiewerken het asbesthoudende onderdak kunnen beschadigen of insluiten, ontstaan er wettelijke en praktische problemen. In veel gevallen moet het asbesthoudende onderdak eerst verwijderd worden voordat een dakrenovatie kan plaatsvinden.
Voorbeeld:
U wilt een ongebruikte zolder omvormen tot slaapkamer. Om voldoende isolatie aan te brengen moet het bestaande onderdak aangepast worden. Wanneer dit onderdak asbest bevat, zal eerst een asbestverwijdering nodig zijn.
Mag ik zonnepanelen plaatsen op een dak met asbesthoudende menuiserite?
Nee.
Het plaatsen van zonnepanelen op een asbesthoudend dak of asbesthoudende onderdakconstructie is verboden. Bij de installatie moeten bevestigingen worden aangebracht waarbij door het onderdak wordt geboord. Hierdoor kunnen asbestvezels vrijkomen.
Veel eigenaars kiezen daarom voor een gecombineerde aanpak:
verwijderen van het asbesthoudende onderdak;
vernieuwen van het dak;
plaatsen van isolatie;
installeren van zonnepanelen.
Moet ik asbesthoudende menuiserite onmiddellijk verwijderen?
Niet noodzakelijk.
Een asbesthoudend materiaal moet niet altijd onmiddellijk verwijderd worden. De beslissing hangt af van:
de staat van het materiaal;
de toegankelijkheid;
de blootstellingsrisico’s;
geplande renovatiewerken.
Wanneer de platen in goede staat zijn en niet worden verstoord, kan een veilig beheer soms voldoende zijn.
Wat kost het verwijderen van onderdakplaten menuiserite?
De prijs hangt af van verschillende factoren:
oppervlakte van het dak;
bereikbaarheid;
type woning;
hoeveelheid asbesthoudend materiaal;
noodzakelijke veiligheidsmaatregelen.
Een exacte prijs kan enkel worden bepaald na een plaatsbezoek of analyse van de situatie.
Samengevat: beste starre onderdak
Menuiserite onderdakplaten zijn een veelvoorkomend onderdakmateriaal in Belgische woningen van vóór de jaren negentig.
Oudere platen kunnen asbest bevatten, terwijl nieuwere uitvoeringen met de aanduiding NT asbestvrij zijn.
Menuiserite Extra is een moderne asbestvrije oplossing: menuiserite extra is een stijf onderdak in vezelcement dat niet klappert bij wind, met sterke eigenschappen, lange levensduur en uitstekend brandgedrag; de platen zijn onontvlambaar en brandbestendig, en gelden door hun duurzaamheid, prestaties en prijs-kwaliteitverhouding voor veel toepassingen als de beste koop en onbetwistbaar de juiste keuze.
De unieke capillaire eigenschappen maken dat zulke platen waterdamp doorlaten maar vocht van buitenaf weren, wat inwendige condensatie helpt beperken; moderne platen zijn bovendien rot- en schimmelvrij.
Een intacte plaat vormt meestal geen onmiddellijk gevaar, maar bij renovaties, isolatiewerken of de plaatsing van zonnepanelen is extra voorzichtigheid noodzakelijk.
Bij twijfel biedt een asbestanalyse de meest betrouwbare zekerheid over de aanwezigheid van asbest; bij moderne systemen worden menuiserite platen geplaatst als stevig onderdak op een houten draagstructuur of dwars op kepers, op maximaal 625 mm hart-op-hart, met de gladde zijde naar boven, als starre onderdak dat rechtstreeks onder de dakbedekking wordt genageld; zijdelingse naden moeten met een dichtingsband afgeplakt worden, dikteverschillen moeten correct opgevangen worden en de hoogte van de tengellatten bedraagt minimaal 15 mm.
Veelgestelde vragen
Een eerste inschatting is mogelijk op basis van bouwjaar en zichtbare kenmerken, maar volledige zekerheid krijg je enkel via een analyse of asbestattest.
Nee. Vezelcementplaten geproduceerd vanaf de jaren negentig zijn vaak asbestvrij.
NT staat voor "New Technology" en duidt doorgaans op een asbestvrije plaat.
Ja. Het materiaal zal doorgaans worden opgenomen in het asbestattest, waardoor kandidaat-kopers op de hoogte zijn van de aanwezigheid van asbest.
Ja. Een intact asbesthoudend onderdak vormt doorgaans geen reden om een woning niet te bewonen.